„Równina Dzbanów” jedno z najbardziej tajemniczych stanowisk archeologicznych ujawnia swój prawdziwy wiek

Tajemnicza Równina Dzbanów [ang. Plain of Jars]  w północnym Laosie – krajobraz usiany masywnymi kamiennymi dzbanami wykutymi z piaskowca tysiące lat temu – była prawdopodobnie używana jako miejsce pochówku znacznie dłużej niż wcześniej przypuszczano, może nawet przez 2000 lat, według nowych badań .

Nowe badania sugerują, że masywne dzbany, które prawdopodobnie były używane do wystawiania zmarłych na działanie żywiołów, dopóki nie zostały tylko ich kości, mogą mieć ponad 3000 lat.

Jednak badania sugerują również, że większość ludzkich szczątków zakopanych w ziemi obok starożytnych dzbanów została tam pochowana między 700 a 1200 lat temu.

„Przypuszczamy na podstawie tego, że to miejsce ma trwałe rytualne znaczenie” – powiedziała Louise Shewan, archeolog z Uniwersytetu w Melbourne. „Było ważne [miejsce] przez bardzo długi czas”.

Shewan i jej kolega, archeolog z Australian National University, Dougald O’Reilly, badali starożytne kamienne dzbany od 2016 roku wraz z archeologiem Thonglith Luangkoth z Laos Department of Heritage w Vientiane.

W zeszłym roku odbyła się ich czwarta wyprawa w to miejsce, która dobiegła końca przedwcześnie z powodu wybuchu epidemii COVID-19 i wprowadzonych związku z nią ograniczeniami w podróżowaniu; część badań z tej wyprawy została opublikowana 10 marca w czasopiśmie PLOS One.

Tajemnicze pochówki

Jak dotąd zespół archeologów dokładnie zbadał trzy z niezliczonych megalitycznych „stanowisk dzbanów” w północnym Laosie. W ramach nowego badania skupili się na najbardziej znanym ze wszystkich miejsc, zwanym Site 1, który znajduje się na zachód od Phonsavan i jest jednym z 11 wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Zawiera około 400 kamiennych dzbanów rozrzuconych na obszarze ponad 60 akrach (24 hektarach).

Kamienne dzbany same w sobie sprawiają trudności jeśli chodzi o określenie ich wieku; znana francuska archeolog, Madeleine Colani, poinformowała w 1935 r., że w niektórych z nich znalazła ludzkie szczątki, ale współcześni archeolodzy nie znaleźli ludzkich kości ani zębów w żadnym z kamiennych dzbanów.

Znaleźli jednak dowody na trzy różne typy pochówków w miejscach, w których znajdowały się dzbany – pierwotne pochówki, w których ciało rozkładało się dzbanach; pochówki wtórne, w których do dzbanów wkładano ludzkie kości; oraz pochówki w małych ceramicznych dzbanach, które następnie były oznaczane charakterystycznymi kamieniami kwarcowymi na powierzchni. Zakopane ceramiczne dzbany różnią się znacznie od masywnych kamiennych dzbanów znajdujących się na powierzchni; takie pochówki w dzbanach były stosunkowo powszechną formą pochówku w różnych częściach Azji.

Jednak datowanie radiowęglowe ludzkich szczątków z ceramicznych dzbanów i innych pochówków sugeruje, że większość z nich została pochowana między IX a XIII wiekiem – między 700 a 1200 lat temu – co czyniłoby je znacznie młodszymi niż same kamienne dzbany.

Wschód słońca na Równinie Dzbanów w północnym Laosie. Krajobraz jest usiany rzeźbionymi kamiennymi dzbanami, niektóre z nich mają nawet 3 metry wysokości i szacuje się, że mają około 3000 lat.(Zdjęcie: Projekt archeologiczny Plain of Jars)

Region jest znany jako Równina Dzbanów [stosunkowo płaskie dno doliny], ale wiele starożytnych kamiennych dzbanów znajduje się na zboczach wzgórz i w lasach. (Zdjęcie: Projekt archeologiczny Plain of Jars)

Uważa się, że starożytne kamienne dzbany były naczyniami służącymi do wystawiania ciał zmarłych na działanie żywiołów przez pewien czas, aby ciało się zeszkieletowało a następnie pozostałe kości zakopywano. (Zdjęcie: Projekt archeologiczny Plain of Jars)

Nie wiadomo, kto wyrzeźbił tysiące starożytnych kamiennych dzbanów. Badania pokazują, że niektóre z nich mogą mieć więcej niż 3000 lat.(Zdjęcie: Projekt archeologiczny Plain of Jars)

Ozdobiono tylko jeden z setek kamiennych dzbanów na Site 1 na Równinie Dzbanów. Wydaje się, że dekoracja przedstawia żabę podobną do stworzenia, ze starożytnych rzeźb naskalnych w południowych Chinach.(Zdjęcie: Projekt archeologiczny Plain of Jars)

Uważa się, że niektóre z kamiennych dzbanów mają ponad 3000 lat, ale większość pochówków znalezionych w ziemi wokół nich wydaje się być nawet o 2000 lat młodsza. (Zdjęcie: Projekt archeologiczny Plain of Jars)

Najnowsze badania z Równiny Dzbanów łączą wiek niektórych kamiennych dzbanów z wiekiem niektórych pochówków – stwierdzono, że większość pochówków była znacznie młodsza niż kamienne dzbany. (Zdjęcie: Projekt archeologiczny Plain of Jars)

Starożytny blask

Zespół kierowany przez Shewana i O’Reilly zastosował następnie technikę zwaną datowanie optycznie stymulowaną luminescencją (optically stimulated luminescence / OSL) na osadach lub ziemi znajdującej się pod niektórymi kamiennymi dzbanami w Site 2, kilka kilometrów na południe od Site 1, aby dowiedzieć się więcej o tym, kiedy zostały tam umieszczone.

Technika mierzy ilość promieniowania jonizującego pochłanianego przez ziarna kwarcu w osadach, wynik można wykorzystać do obliczenia, kiedy ziarna były ostatnio wystawione na światło dzienne.

„Bezpośrednio pod jednym dzbanem mieliśmy zakres dat od 1350 do 730 p.n.e., a pod drugim od 860 do 350 p.n.e.” – powiedziała Shewan. „Myślę, że w miarę kontynuowania badania znajdziemy szereg dat”.

Kamienne dzbany są znacznie starsze niż większość pochówków w ziemi wokół nich, chociaż potrzebne będą dalsze badania, aby skorelować wiek dzbanów z pochówkami w tych samych miejscach, powiedział O’Reilly.

Archeolodzy nie są jeszcze w stanie stwierdzić, czy różne ludy wykorzystywały je w różnym czasie, czy też późniejsi potomkowie pierwotnych  twórców dzbanów ponownie wykorzystywali starożytne miejsca do pochówku. „To, czy byli kulturowo spokrewnieni z ludźmi, którzy wytwarzali dzbany, pozostaje pytaniem na która nie mamy jeszcze jednoznacznej odpowiedzi” – powiedział.

Podczas ostatniej wyprawy na Równinę Dzbanów zespół zbadał również proporcje różnych wersji izotopów ołowiu i uranu w kryształach cyrkonu w kamiennych dzbanach; te izotopy – formy tego samego pierwiastka z różną liczbą neutronów w jądrze – mogą stanowić „chemiczną sygnaturę” ich pochodzenia.

Ustalili, że jeden z kamiennych dzbanów w Site 1 został przywieziony z kamieniołomu odległego o 8 kilometrów. „To, czy gotowe dzbany ciągnięto na jakiejś formie drewnianych rolek lub sań, pozostaje spekulacją” – napisali naukowcy w badaniu.

Źródło: Tom Metcalfe

Dating the megalithic culture of laos: Radiocarbon, optically stimulated luminescence and U/Pb zircon results

Zdjęcie: Plain of Jars Archaeological Project

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x