Dlaczego starożytni Egipcjanie mieli obsesję na punkcie kotów?

Starożytni Egipcjanie słyną z zamiłowania kotów. Nie brakuje artefaktów związanych z kotami – od ogromnych posągów po skomplikowaną biżuterię. Starożytni Egipcjanie zmumifikowali niezliczone ilości kotów, a nawet stworzyli pierwszy na świecie znany cmentarz dla zwierząt, liczący prawie 2000 lat cmentarz, na którym przeważają koty pochowane z niezwykłymi żelaznymi obrożami ozdobionymi koralikami.

Ale dlaczego koty były tak cenione w starożytnym Egipcie? Dlaczego, według starożytnego greckiego historyka Herodota, Egipcjanie mieli golić brwi na znak “szacunku”, opłakując stratę rodzinnego kota?

Szacunek wynikał z tego, że starożytni Egipcjanie uważali, że ich bogowie i władcy mają cechy kotów, zgodnie z wystawą z 2018 roku na temat znaczenia kotów w starożytnym Egipcie, która odbyła się w Smithsonian National Museum of Asian Art w Waszyngtonie. Koty były postrzegane jako posiadające dwa “pożądane temperamenty” – z jednej strony mogą być opiekuńcze, lojalne, ale z drugiej mogą być zadziorne, niezależne i zaciekłe.

Dla starożytnych Egipcjan sprawiało to, że koty wydawały się szczególnymi stworzeniami, na które “warto zwrócić uwagę”, może to też wyjaśnić, dlaczego Egipcjanie budowali posągi przypominające koty. Wielki Sfinks w Gizie, 73 metrowy monolityczny posąg, który ma twarz człowieka i ciało lwa, jest chyba najbardziej znanym przykładem takiego pomnika, choć prawdę mówiąc, historycy nie są dokładnie pewni, dlaczego Egipcjanie zadali sobie trud wyrzeźbienia sfinksa. Podobnie potężna bogini Sakhmet (pisana również jako Sekhmet) została przedstawiona jako mająca głowę lwa i ciało kobiety. Była znana jako bóstwo opiekuńcze, szczególnie w “momentach przejściowych”, w tym o świcie i zmierzchu. Inna bogini, Bastet, był często przedstawiany jako lew lub kot, a starożytni Egipcjanie wierzyli, że koty są dla niej święte.

Koty były prawdopodobnie również kochane ze względu na ich zdolności do polowania na myszy i węże . Były tak uwielbiane, że starożytni Egipcjanie nadawali swoim dzieciom imiona kotów, w tym imię „Mitt” (co oznacza kot) dla dziewcząt, jak podaje University College London. Nie jest jasne, kiedy udomowione koty pojawiły się w Egipcie, ale archeolodzy odkryli pochówki kotów sięgające 3800 roku p.n.e.

Fajansowy pierścień z kotem z kociętami, datowany na Trzeci Okres Przejściowy (1295 p.n.e.–664 p.n.e.). (Zdjęcie: urchase, Patricia A.Cotti and Friends of Egyptian Art Gifts, 2017; CC0 1,0 Universal (CC0 1,0))

Brązowo-złoty kot pochodzący z lat 664-30 p.n.e., z XXVI dynastii lub późniejszej. (Zdjęcie: Bequest of John L. Severance; Creative Commons (CC0 1.0))

Głowa Sekhmeta, pochodząca z okresu Nowego Państwa za panowania Amenhotepa III, 1391-1353 p.n.e. (Zdjęcie: Gift of the John Huntington Art and Polytechnic Trust; Creative Commons (CC0 1.0))

Scena z kotem i ptakami, datowana na lata 667-647 p.n.e., datowana na okres Nowego Panstwa. (Zdjęcie: Gift of the Hanna Fund; Creative Commons (CC0 1.0))

Sarkofag kota, datowany na późny okres egipski – okres ptolemejski (ok. 664–32 p.n.e.). (Zdjęcie: Gift of Emily Crane Chadbourne; CC0 1,0 Universal (CC0 1,0))

Amulet bóstwa Sekhmeta z głową lwicy, datowany na Trzeci Okres Przejściowy w Egipcie (1070–664 p.n.e.). (Zdjęcie: Dar Charlesa L. Hutchinsona, Henry’ego H. Getty’ego i Normana W. Harrisa; CC0 1,0 Universal (CC0 1,0))

Naczynie kosmetyczne w kształcie kota, pochodzące ze Starego Państwa (1990–1900 p.n.e.). (Zdjęcie: Zakup, Lila Acheson Wallace Gift, 1990; CC0 1,0 Universal (CC0 1,0))

Amulet kota wykonany z fajansu, który pochodzi z Trzeciego Okresu Przejściowego w Egipcie lub później (1070–664 p.n.e.). (Zdjęcie: Bequest of Mary Anna Palmer Draper, 1915; CC0 1,0 Universal (CC0 1,0))

Bransoletki mankietowe ozdobione kotami, datowana na okres Nowego Państwa (1479–1425 p.n.e.) (Zdjęcie: Fletcher Fund, 1919–1922; Rogers Fund, 1922; Lila Acheson Wallace Gift, 1988 (1988.17i); CC0 1,0 Universal (CC0 1,0))

Ten obraz przedstawiający kota siedzącego pod krzesłem został znaleziony w Grobowcu Ipuy i pochodzi z okresu Nowego Panstwa (1295-1213 p.n.e.). (Zdjęcie: Rogers Fund, 1930; CC0 1,0 Universal (CC0 1,0))

Kot, prawdopodobnie reprezentacja bogini Bastet, na szczycie zwierzęcej mumii. Pochodzi z późnego okresu ptolemejskiego (664–30 p.n.e).(Zdjęcie: Rogers Fund, 1912; CC0 1,0 Universal (CC0 1,0))

Wiele badań sugeruje jednak, że ta obsesja nie zawsze była “życzliwa i miła”, a istnieją dowody na bardziej złowrogą stronę fascynacji kotami starożytnych Egipcjan. Były prawdopodobnie całe gałęzie przemysłu poświęcone hodowli milionów kotów które były zabijane i mumifikowane aby ludzie moli być pochowani obok nich – od około 700 roku p.n.e. do 300 n.e. W badaniu opublikowanym w ubiegłym roku w czasopiśmie Scientific Reports, naukowcy przeprowadzili badanie mikro-tomografii rentgenowskiej na zmumifikowanych zwierzętach – jednym z nich był kot. Umożliwiło im to szczegółowe przyjrzenie się jego strukturze szkieletowej i materiałom użytym w procesie mumifikacji.

Kiedy naukowcy otrzymali wyniki, zdali sobie sprawę, że stworzenie było o wiele młodsze, niż się spodziewali. „To był bardzo młody kot, ale po prostu nie zdawaliśmy sobie z tego sprawy przed wykonaniem tomografii, ponieważ duża część mumii – około 50% – było “opakowaniem”” – powiedział autor badania Richard Johnston, profesor materiałoznawstwa na Uniwersytecie Swansea w Wielkiej Brytanii. „Kiedy zobaczyliśmy go na ekranie, zdaliśmy sobie sprawę, że był młody, kiedy umierał”, miał mniej niż 5 miesięcy, kiedy jego kark został celowo skręcony.

„To był szok” – powiedział Johnston. Praktyka składania w ofierze kotów nie była rzadkością. „Często hodowano je w tym celu” – powiedział Johnston. „To działało jak przemysł, mieli farmy zajmujące się sprzedażą kotów na potrzeby ofiarne”.

To dlatego, że wiele stworzeń zostało złożonych jako wotywne [religijny dar składany w określonej intencji lub jako dowód wdzięczności, zazwyczaj w sanktuariach lub w miejscach pielgrzymek] ofiary bogom starożytnego Egiptu, powiedziała Mary-Ann Pouls Wegner, profesor archeologii egipskiej na Uniwersytecie w Toronto. Oprócz wypowiadanych modlitw był to sposób na uspokojenie lub zwrócenie się o pomoc do bóstw.

Niestety, nie jest do końca jasne, dlaczego kupowanie kotów do pochówku uznano za pożądane, ale wydaje się, że istniała cienka granica między sympatią a religijną czcią.

Źródło: Benjamin Plackett

Herodotus on Cats in Egypt

“Divine Felines” Highlights the Importance of Cats in Ancient Egypt

Uncovering Secrets of the Sphinx

The Goddess Bastet and the Cult of Feline Deities in the Nile Delta

Why did Ancient Egyptians Love Cats?

Evidence of diet, deification, and death within ancient Egyptian mummified animals

Zdjęcie: Daniel Simon/Contributor /Gamma-Rapho via Getty Image

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x