Czy królowa Elżbieta naprawdę rządzi Wielką Brytanią?

Królowa Elżbieta II, która 21 kwietnia skończy 95 lat, rządzi dłużej niż jakikolwiek inny monarcha w historii Wielkiej Brytanii. Ale w tym miejscu pojawia się pytanie, czy rola brytyjskiego monarchy jest czysto ceremonialna, czy może sprawuje on jakąkolwiek rzeczywistą władzę polityczną?

Okazuje się, że jest to skomplikowane pytanie. Mimo że Wielka Brytania jest monarchią konstytucyjną, nie ma jednej skodyfikowanej konstytucji, jak Polska. Zamiast tego równowaga sił między Koroną (monarchią) a parlamentem (wybranymi urzędnikami) jest utrzymywana przez zbiór zasad znanych jako zasady konstytucyjne, z których niektóre są spisane, a inne oparte na zwyczajach i tradycji.

Według niektórych najstarszych tradycji królowa jest ostatecznym źródłem władzy w rządzie brytyjskim; brytyjski organ ustawodawczy jest formalnie znany jako “Królowa w parlamencie”. Ale jak zobaczymy, we współczesnej praktyce królowa nie ma prawdziwej władzy politycznej, by działać niezależnie od życzeń parlamentu lub premiera.

Rezerwowe uprawnienia królowej

Technicznie rzecz biorąc, królowa nadal zachowuje pewne uprawnienia polityczne, znane jako jej “osobiste prerogatywy” lub “rezerwowe uprawnienia królowej”. Do tych rezerwowych uprawnień należy prawo mianowania premiera, otwierania i zamykania posiedzeń parlamentu oraz zatwierdzania aktów prawnych.

Ale te uprawnienia, jak mówi Philip Murphy, zostały mocno ograniczone przez konwencje konstytucyjne. Murphy jest dyrektorem Institute of Commonwealth Studies na University College London i autorem książki “The Empire’s New Clothes: The Myth of the Commonwealth”.

Według Roberta Hazella, współautora raportu o zmieniającej się roli monarchii, królowa została skutecznie pozbawiona wszelkiej decyzyjności, jeśli chodzi o korzystanie z jej rezerwowych uprawnień. Nie ma prawdziwego wyboru, jeśli chodzi na przykład o to, kto zostanie mianowany premierem lub które ustawy zostaną wprowadzone. Wyborcy i wybrani urzędnicy podejmują te decyzje, a jej jedynym prawdziwym zadaniem jest wydawanie królewskiej pieczęci aprobaty.

Ale brak prawdziwej władzy politycznej nie oznacza, że ​​królowa nie jest potężna. XIX-wieczny brytyjski konstytucjonalista Walter Bagehot napisał, że monarcha ma trzy podstawowe prawa: konsultacje, zachęcanie i ostrzeganie.

“To, o czym mówimy, to nie tyle siła, ile wpływ” – mówi Murphy. I nikt nie powie, że królowa Elżbieta nie ma żadnego wpływu.

Powołanie premiera

Jednym z najważniejszych rezerwowych uprawnień królowej jest mianowanie nowego premiera. Królowa Elżbieta wyznaczyła 14 premierów, począwszy od Winstona Churchilla w 1951 r. po Borisa Johnsona w 2019 r.

Zgodnie z konwencją, dzień po wyborach powszechnych królowa zaprasza do Pałacu Buckingham lidera partii, która zdobyła najwięcej miejsc w parlamencie. Królowa pyta przywódcę, czy utworzy rząd. Pytanie królowej jest w tej chwili czysto ceremonialne, ale Murphy twierdzi, że podkreśla ono jeden z głównych obowiązków monarchy – zapewnienie ciągłości brytyjskiego rządu.

A co jeśli wybory zakończą się zawieszeniem parlamentu, w którym żadna partia nie zdobędzie zdecydowanej większości mandatów? Nadal wybór nie zależy bezpośrednio od królowej. Nie, żeby Elżbieta, która stara się zachować neutralność polityczną, kiedykolwiek tego chciała.

W 2015 roku, kiedy eksperci powszechnie przewidywali zawieszenie parlament, “królowa bardzo ostentacyjnie opuściła Londyn na weekend” – mówi Murphy. Wyraźnie pokazała, że nie chcę się w to mieszać, “Podejmujcie decyzję, a potem przychodzicie do mnie”.

Ostatni raz monarcha zastąpił premiera w 1834 r., kiedy to król Wilhelm IV zwolnił ze stanowiska lorda Melbourne, a w jego miejsce zatrudnił sir Roberta Peela.

Królowa może zachować stoicką neutralność w swoich publicznych komentarzach, ale nikt nie wie, co dzieje się za zamkniętymi drzwiami. Królowa odbywa cotygodniowe spotkania z premierem, podczas których prawdopodobnie omawiane są najpilniejsze kwestie polityczne królestwa. Mówimy “prawdopodobnie”, ponieważ spotkania są całkowicie poufne.

Otwarcie i zamknięcie parlamentu

Innym z oficjalnych uprawnień królowej jest otwieranie i zamykanie posiedzeń parlamentu. Oficjalnie przemówieniem królowej otwiera każdą nową sesję Parlamentu. Jako wymowny przykład braku prawdziwej władzy politycznej królowej, przemówienie zazwyczaj zostaje napisane przez nadchodzący rząd, a nie przez nią.

Sesje parlamentu można zakończyć na dwa sposoby: można je rozwiązać, co ma miejsce tylko przed wyborami powszechnymi, lub można je “odroczyć”, co oznacza, że ​​parlament udaje się na przerwę na określony czas.

Królowa nie ma już uprawnień do rozwiązywania Parlamentu. Zostało to uchylone ustawą o parlamencie z 2011 r., która automatycznie rozwiązuje parlament co pięć lat lub wcześniej, jeśli dwie trzecie parlamentu zagłosuje za nowymi wyborami lub jeśli nie ma wotum zaufania.

Królowa wciąż może technicznie przedłużyć sesję parlamentu, ale nawet to jest podyktowane wolą premiera. W 2019 roku Boris Johnson poprosił królową o odroczenie Parlamentu, aby mógł uniknąć sprzeciwu wobec swoich planów Brexitu. Królowa się na to zgodziła, bo konwencja nakazuje, aby postępowała zgodnie z radą premiera. Jednak Sąd Najwyższy Wielkiej Brytanii orzekł później, że posunięcie Johnsona było niezgodne z zasadami konstytucyjnymi.

Inne uprawnienia ceremonialne

Jako część brytyjskiej monarchii konstytucyjnej, królowa jest zobowiązana do wyrażenia “królewskiej zgody” na wszystkie ustawy uchwalane przez parlament, zanim staną się prawem. Zgoda królowej jest w tym momencie czystą formalnością, ponieważ ostatnia odmowa zgody królewskiej miała miejsce w 1707 roku, kiedy królowa Anna zablokowała projekt ustawy o wysłaniu milicji do Szkocji.

Jako suwerenna głowa państwa, królowa jest także głową Sił Zbrojnych, co daje jej moc wypowiadania wojny i podpisywania traktatów. Ale podobnie jak w przypadku innych uprawnień rezerwowych działa wyłącznie za radą ministrów, w tym premiera.

Królowa nadaje także tytuły szlacheckie i inne nagrody za wyjątkowe osiągnięcia i służbę, w Nowy Rok oraz w czerwcu w jej oficjalne urodziny (urodziny monarchy zawsze obchodzone są oficjalnie w czerwcu, niezależnie od tego, kiedy się naprawdę urodził – miesiąc gwarantujący dobrą pogodę). Ale wybór tych wyróżnianych osób również nie należy do niej; komisje ekspertów wraz z przedstawicielami rządu przedstawiają jej listę osób, które zostaną uhonorowane za pośrednictwem premiera.

Idealny monarcha konstytucyjny?

Murphy zwraca uwagę, że nasza koncepcja roli i uprawnień monarchy jest zamknięta w osobowości osoby siedzącej na tronie.

“W tym sensie nie można odróżnić funkcjonowania monarchii we współczesnej Wielkiej Brytanii od królowej Elżbiety II” – mówi Murphy. “Jest tam tak cholernie długo. Ma szczególny charakter. Jest bardzo dyskretna. Nie jest skłonna do wyrażania emocji. Nie jest chętna do mówienia wszystkim o swoich poglądach”.

Mimo to otrzymała wiele pochwał za zachęcające przemówienia do swoich obywateli i Wspólnoty Narodów podczas pandemii COVID-19. Dopiero piąty raz w swoim 68-letnim panowaniu zwróciła się do swojego narodu niezależnie od dorocznego orędzia bożonarodzeniowego.

Można argumentować, mówi Murphy, że królowa Elżbieta II jest idealną monarchistką konstytucyjną, apolityczną i ukochaną przez ludzi, która zawsze uważała, by nie przekroczyć linii konwencji.

To może ulec zmianie w przypadku przyszłych monarchów.

“Książę Karol ma swoje problemy” – mówi Murphy. “Znany jest z pisania długich, raczej zajadłych listów do ministrów”.

 

Źródła: Dave Roos / howstuffworks

The Tangled Line of Succession to the British Throne

The Empire’s New Clothes: The Myth of the Commonwealth

The Queen at 90The changing role of the monarchy,and future challenges

‘The Queen’ Got It Wrong: No Hands Are Kissed

William IV’s dismissal of the Whig administration in 1834

The Queen and Government

Fixed-term Parliaments Act 2011

What is the prorogation of parliament?

Royal Assent

The Queen and the Armed Forces

Q&A: Who decides honours?

Zdjęcia: GettyImages

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x