Dlaczego chrześcijaństwo ma tak wiele wyznań?

Światowa społeczność ponad 2 miliardów chrześcijan jest podzielona na tysiące wyznań. Zielonoświątkowcy, prezbiterianie, luteranie, baptyści, kościół apostolski, metodyści – lista jest długa. Szacunki pokazują, że w Stanach Zjednoczonych istnieje ponad 200 wyznań chrześcijańskich, a na całym świecie oszałamiająca liczba 45 000. Dlaczego więc chrześcijaństwo ma tak wiele wyznań?

Pobieżne spojrzenie pokazuje, że różnice w wierze, przejęcia władzy i korupcja odegrały istotną rolę.

Ale na pewnym poziomie zróżnicowanie i różnorodność były wyznacznikami chrześcijaństwa od samego początku, według Diarmaid MacCulloch, emerytowanego profesora historii kościoła na Uniwersytecie Oksfordzkim w Wielkiej Brytanii. „Nigdy nie było zjednoczonego chrześcijaństwa” – powiedział.

Wczesne podziały

Wczesny kościół – od 27 r. do 325 r. – był podzielony głównie na podstawie geografii. Według Bruce’a Gordona, profesora historii Kościoła w Yale Divinity School, style kultu i interpretacje nauk Jezusa różniły się w zależności od regionalnych kultur i zwyczajów.

Ale w tym czasie były też poważne schizmy w stosunku do teologii chrześcijańskiej. Jedna z najbardziej znaczących wczesnych schizm, kontrowersja ariańska (Arian controversy) na początku IV wieku. Ariusz, kapłan z Aleksandrii w Egipcie, twierdził, że ponieważ Jezus został „zrodzony”, czyli “sprowadzony” przez Boga, był bóstwem mniejszym niż Bóg. Ale Atanazy, teolog aleksandryjski, twierdził, że Jezus był wcielonym Bogiem.

„Spowodowało to poważne wstrząsy w Cesarstwie Rzymskim” – powiedział Christopher West, doktorant starożytnego chrześcijaństwa i studiów średniowiecznych na Uniwersytecie Yale. „To podzieliło chrześcijan w Cesarstwie Rzymskim na pół”. Sobór nicejski – grupa teologów i uczonych zebranych przez cesarza Konstantyna I w 325 r. n.e. – ostatecznie stanął po stronie Ariusza. Jednak pomimo oficjalnego poglądu kościoła, chrześcijanie przez ponad sto lat byli podzieleni na ten temat.

Następnie, w 1054 roku, prawosławni chrześcijanie odłączyli się od zachodnich katolików w tak zwanej Wielkiej Schizmie. Obie grupy nie zgadzały się co do przyjmowania sakramentów – symboli religijnych, które miały przekazywać boską łaskę wierzącemu. Co więcej, prawosławni chrześcijanie nie zgodzili się z rzymskim przekonaniem, że księża powinni pozostać w celibacie i że rzymski papież miał władzę nad głową kościoła wschodniego.

W samym Kościele katolickim w 1378 r. doszło nawet do tymczasowej schizmy, znanej jako schizma zachodnia, kiedy to trzech mężczyzn, ogłosiło się prawdziwym papieskim spadkobiercą. Podział trwał prawie 40 lat, a do czasu jego rozwiązania w 1417 r. rywalizujący ze sobą papieże znacznie nadszarpnęli reputację urzędu papieskiego.

Pomimo tych kilku schizm, Kościół katolicki skutecznie stłumił inne potencjalne odgałęzienia chrześcijan „częściowo przez ciągłe prześladowania [w tym] rzeczywiste wyprawy wojskowe przeciwko niektórym heretykom, ale także nowy system badań wiary ludzi, zwany inkwizycją. Świeccy władcy, heretycy mogli zostać spaleni na stosie lub zmuszeni do zaprzeczenia swoim przekonaniom ”- powiedział MacCulloch.

Denominacje eksplodują

Ale po reformacji protestanckiej w 1517 roku liczba wyznań naprawdę zaczęła się zwiększać.

Reformacja – zapoczątkowana przez szereg wydarzeń, w szczególności 95 tez Marcina Lutra – podkreśliła osobistą wiarę. Ruch ten był reakcją na fakt, że interpretacje Biblii, łaska (spontanicznie dana miłość i miłosierdzie od Boga), odpuszczenie grzechów i wejście do nieba były zapośredniczone przez księży katolickich. Luter i jego zwolennicy twierdzili, że to Biblia, a nie hierarchia kościelna, jest najwyższym autorytetem nad wszystkimi ludźmi, w tym kapłanami i papieżem, i że kilka praktyk kościelnych, takich jak udzielanie odpustów (płacenie kościelnych pieniędzy za odpuszczenie grzechów), były niedopuszczalne.

Początkowo istniało tylko kilka głównych grup protestanckich, ale ostatecznie Reformacja zapoczątkowała więcej chrześcijańskich odgałęzień.

W XVII wieku do opisania religijnych odgałęzień zaczęto używać współczesnego słowa „denominacja” – powiedziała Michelle Sanchez, profesor teologii w Harvard Divinity School. Protestanci wykorzystywali  pisma święte do krytykowania kościoła rzymskokatolickiego, twierdząc, że każdy wierzący może czytać pisma święte i może mieć osobistą relację z Bogiem. Ale potem „pojawił się oczywisty problem: czyja interpretacja Pisma była właściwa?”. Kiedy wierzący debatowali nad pismami świętymi i sakramentami, kościoły powstawały i dzieliły się w oparciu o niezliczone biblijne interpretacje, sposoby kultu i struktury organizacyjne. Z tych debat powstały między innymi takie denominacje, jak prezbiterianie, menonici, baptyści i kwakrzy.

Inne wyznania protestanckie powstały w wyniku gry o władzę, na przykład gdy Henryk VIII założył Kościół anglikański w 1534 roku. „Chciał ustanowić polityczną autonomię Anglii, a jednym ze sposobów na to była religijna autonomia z Rzymem” (Chciał rozwodu, którego Kościół nie chciał mu udzielić).

Chociaż schizmy mogą być postrzegane jako coś powodującego podziały lub nawet coś prowadzące do gwałtownych konfliktów między rywalizującymi wyznaniami, te rozłamy mają swoje plusy. „W tym rozdrobnieniu istnieje swego rodzaju mechanizm antykorupcyjny”, ponieważ te podziały mogą zapewnić sprawczość ludziom na niższych stanowiskach społecznych, powiedział Sanchez. Na przykład po tym, jak reformacja zakwestionowała władzę papieską, mieszkańcy miasteczek mogli zacząć kwestionować władze religijne w sprawach związanych korupcją lub wątpliwymi praktykami.

Prawdopodobnie pojawi sie więcej denominacyjnych podziałów. Oceniając różnice między nimi, MacCulloch dał radę samego Jezusa : „Po owocach ich poznacie” (Mt 7:16). Oznacza je oceniać „w kategoriach tego, co robią, jak się zachowują” – wyjaśnił MacCulloch. „To całkiem niezły test”.

Źródła: Donavyn Coffey

East-West Schism

Center for the Study of Global Christianity

Zdjęcia: FrankyDeMeyer via Getty Images

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x