Kiedy nasze spojrzenie jest siłą fizyczną?

Czy kiedykolwiek czułeś, że ktoś może cię obserwować? Dostajesz kłujące uczucie na karku i odwracasz się, by zobaczyć nieznajomego gapiącego się na ciebie po drugiej stronie pokoju. Czasami wydaje się, że wzrok osoby możemy poczuć jako doznanie fizyczne. Jednym spojrzeniem możemy wiele powiedzieć o osobie, na przykład o nastroju i zamiarach. Czy ich spojrzenie jest niebezpieczne, interesujące czy atrakcyjne? Czy patrzą bezpośrednio, czy spoglądają w bok? Jeśli „oczy są oknem do duszy”, to spojrzenie ujawnia znacznie więcej, niż wiemy.

Ostatnie badania pokazują, że ludzie przypisują spojrzeniu właściwości fizyczne. Tworzymy ciche schematy myślowe, w których uwaga wzrokowa innych jest obliczana jako silna wiązka emitowana z oka widza i skierowana na obiekt zainteresowania. Te schematy myślowe pozwalają nam korzystać ze skrótów poznawczych w celu szybkiego i skutecznego przetwarzania uwagi wzrokowej ludzi.

Spojrzenie to elementarna forma komunikacji, która może koordynować działania i przekazywać dynamikę społeczną bez gestu lub słowa. Wymaga szybkiej interpretacji znaczenia znajdującego się za spojrzeniem innej osoby, ale kompromisem za szybkość tej interpretacji jest błędne rozumienie spojrzenia jako czegoś, co może poruszać rzeczy w naszym otoczeniu. Badania pokazują, że ta interpretacja jest podświadoma i automatyczna i występuje nawet u tych, którzy świadomie zaprzeczają, że wzork wywiera jakąkolwiek siłę.

Można by się spodziewać, że taka błędna interpretacja byłaby szkodliwa. W rzeczywistości, chociaż wydaje się, że istnieje niewiele negatywnych konsekwencji, te odkrycia mogą leżeć u podstaw bogatych i różnorodnych kulturowych odniesień do zewnętrznej siły i mocy spojrzenia. Wyniki eksperymentu ukazują starożytną ludzką ideę łączącą spojrzenie z właściwościami fizycznymi. Pojęcie to, tak stare jak Grecy, jest znane jako teoria emisji lub teoria ekstrakcji lub ekstromissionizm [ang. “extramission” theory of vision]. Extramission dosłownie oznacza „wysyłanie”, a teoria emisji to przekonanie, że wizja jest siłą emitowaną przez oko. Jest to intuicyjne rozumienie wzroku powszechne wśród dzieci, które utrzymuje się u wielu dorosłych. Z kolei współczesna teoria emisji nazywana jest „intromisją” i opiera się na założeniu, że widzenie jest efektem wpadania światła do oczu.

Korzystając z serii genialnie prostych eksperymentów w jednym badaniu, naukowcy odkryli, że badani łączą wzrok z siłą fizyczną. Badani oglądali ekran komputera, na którym znajdował się obraz rury, mniej więcej wielkości końca rolki ręcznika papierowego, stojącej pionowo na stole. Na jednym końcu stołu znajdował się obraz twarzy wpatrującej się w rurkę (badacze nazwali awatara twarzy Kevin). Badanych poinstruowano, aby pochyliły rurkę w kierunku obrazu Kevina za pomocą określonych klawiszy na klawiaturze, aż poczuli, że rurka osiągnęła krytyczny kąt, pod którym się przewróci. Krytyczny kąt zgłaszany przez badanych zależał od tego, czy Kevin miał zawiązane oczy. Jeśli postrzegano Kevina jako wpatrującego się w rurkę, krytyczny kąt był większy niż wtedy, gdy Kevin miał zawiązane oczy, co sugerowało, że jego wzrok wywierał pewną siłę na rurę, którą trzeba było pokonać, aby rurka spadła.

Podobnie w drugim eksperymencie badanym przedstawiono obraz Kevina, który albo wpatrywał się w rurkę, albo patrzył w przeciwnym kierunku, i proszono o “ustalenie: krytycznego kąta rury przed przewróceniem się. Po raz kolejny kąt zależał od spojrzenia Kevina i był znacznie większy, gdy Kevin patrzył prosto na rurę, w porównaniu do sytuacji, gdy Kevin nie patrzył. W końcu w trzecim eksperymencie powiedziano badanym, że Kevin albo patrzył bezpośrednio na rurkę, albo patrzy na ścianie po drugiej stronie stołu. Po raz kolejny krytyczny kąt nachylenia był większy, jeśli badani myśleli, że Kevin patrzy na rurę, a nie na ścianę.

Uczestnicy tego badania byli wcześniej przesiewani pod kątem przekonania o ekstromissionizmie, a osoby, które wyraziły takie przekonanie, zostały wykluczone. Jest więc niezwykłe, że wszyscy pozostali uczestnicy wyczuli siłę opartą na spojrzeniu, nawet wtedy, gdy wypierali się jakiejkolwiek wiary w taką siłę emanującą z oka. To, co wyłoniło się w tym badaniu, to ukryty, nierozpoznany skrót poznawczy używany przez ludzi do szybkiego przetwarzania spojrzenia, ale który prowadzi nas do pojmowania go jako czegoś, co wpływa na przedmioty na świecie.

Aby przetestować tę teorię, naukowcy zastosowali metody obrazowania mózgu w celu wykazania, że ​​percepcja spojrzenia aktywuje obszary mózgu związane z ruchem. W tym przypadku badanym prezentowano obrazy poruszających się kropek lub obraz twarzy wpatrującej się w drzewo. Aktywność mózgu mierzono za pomocą funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI), które wykrywa aktywność mózgu poprzez pomiar lokalnego zużycia tlenu w mózgu. Obszary mózgu zaangażowane w przetwarzanie ruchu wzrokowego (prawe środkowe obszary kory skroniowej [right middle temporal cortical areas]) oraz rozumienie myśli i intencji innych (prawe połączenie skroniowe [right temporal parietal junction]) były zaangażowane w przetwarzanie wzroku twarzy podczas wpatrywania się w drzewo. Jednak, podobnie jak w przypadku Kevina z zawiązanymi oczami, sygnały fMRI ustały, gdy twarz w tych badaniach miała zawiązane oczy. Tutaj mózg przetwarza spojrzenie jako ruch, nawet jeśli nie ma ruchu.

Wiara w moc spojrzenia pojawia się w opowieściach i mitach na przestrzeni wieków. Meduza swoim spojrzeniem zamieniała ludzi w kamień. W Katoblepas i bardziej znany bazyliszek, którzy zostali opisani przez Pliniusza Starszego, mogli zabić z jednym spojrzeniem. W Wenus i Adonisie Szekspira Wenus skarży się na ból spowodowany spojrzeniem Adonisa: „Twoje oko rzuca ogniem, który mnie pali”. I oczywiście żadna lista kulturowych odniesień do spojrzenia nie byłaby kompletna bez wzmianki o mistrzu Jedi lub Supermanie.

Spojrzenie to potężny element interakcji społecznej. Ujawnia to, gdzie dana osoba skupia swoją uwagę, a skierowana na nas może mieć silny efekt emocjonalny. Spojrzenie może odgrywać rolę w organizacji społecznej, z bezpośrednim spojrzeniem ukazującym społeczną dominację, a niechęć do spojrzenia wskazuje na bierność. Kontakt wzrokowy może wywołać czujność i świadomość ciała, podczas gdy obojętność lub niechęć do kontaktu wzrokowego może sygnalizować zaburzenia emocjonalne lub neurologiczne. Kiedy kierujemy nasz wzrok na coś lub na kogoś, inni, którzy to zauważą, podświadomie kierują wzrok w ten sam sposób. Możemy wykorzystać tę tendencję do świadomego wpływania na spojrzenie innych. Iluzjoniści wykorzystują tę umiejętność przekierować spojrzenie i uwagę, aby wzmocnić ich sztuczkę. Artyści wizualni mogą manipulować atrybutami dzieła sztuki, takimi jak jasność, aby skierować wzrok na określone cechy obrazu. W tańcu spojrzenie może być wykorzystywane do przekazywania dynamiki siły między postaciami na scenie, podczas gdy muzycy traktują spojrzenie jako podstawowy środek komunikacji, wykorzystując je do pomocy w podpowiedziach i synchronizacji podczas występów orkiestr i chórów.

Spojrzenie jest środkiem komunikacji, który wpływa na nas na wiele sposobów, podświadomie i szybko, tak szybko i energicznie, że jeden z badaczy określił efekty spojrzenia jako „żywiołowe”. I chociaż iluzjoniści mogą wiedzieć, jak manipulować wzrokiem, aby wzmocnić swoje iluzje, iluzja spojrzenia jako siły fizycznej jest wystarczająca.

Źródła: Robert Martone

Implicit model of other people’s visual attention as an invisible, force-carrying beam projecting from the eyes

Other people’s gaze encoded as implied motion in the human brain

Zdjęcia: Klaus Vedfelt Getty Images

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x